فایننشالتایمز در این گزارش که بر اساس مکاتبات افشاشده مقامات روسیه، سوابق سفر و بررسی اختراعات ثبتشده نظامی تهیه شده است، افشا کرد که در جریان این برنامه چندساله با اسم رمز «سی۴۳۰ال» (C۴۳۰L)، شماری از باتجربهترین متخصصان موشکی روسیه برای کمک به ایران در توسعه نسل جدید موشکهای کروز مافوق صوت بهکار گرفته شدند. این تسلیحات خطری بالقوه برای ناوهای هواپیمابر و دیگر تجهیزات آمریکا در خاورمیانه بهشمار میآیند.
بنابر این گزارش، هدف اصلی برنامه C۴۳۰L کمک به ایران برای توسعه سامانه پیشران «رمجت» (Ramjet) است. این موتور به موشک کروز امکان میدهد با سرعتی چند برابر سرعت صوت به پرواز خود ادامه دهد. به گفته کارشناسان نظامی و موشکی، این فناوری تقریبا بهطور قطع برای موشکهای کروز ضدکشتی و موشکهای کروز تهاجم زمینی در نظر گرفته شده است.
فابیان هینتس، کارشناس موشکهای ایران و تحلیلگر ارشد سازمان بریتانیایی «تحقیقات تسلیحات در درگیریها» (CAR)، گفت: «این کار به معنای انتقال فناوری بسیار حساس و راهبردی از روسیه به ایران است که تهران مدتها در پی دستیابی به آن بوده است. برنامهای مانند این مستلزم کسب مجوز سیاسی از بالاترین سطوح حکومت روسیه است.»
موشکهای کروز مافوق صوت، سرعت بالا را با قابلیت پرواز در ارتفاع پایین ترکیب میکنند و به این ترتیب، سامانههای پیشرفته پدافند هوایی زمان بسیار کمی برای شناسایی و مقابله با آنها پیدا میکنند. با توجه به این که آمریکا و متحدانش در خلیج فارس از سامانههای پدافندی پیشرفته زمینی و دریایی استفاده میکنند، چنین قابلیتی اهمیت ویژهای برای ایران دارد.
ایران سامانه پیشران «رمجت» را ساخته و آن را در جریان پرواز آزمایش کرده است، هرچند هیچ مدرکی وجود ندارد که نشان دهد موشکهای کروز مافوق صوت ساختهشده با کمک روسیه تاکنون عملیاتی شده باشند.
جیم لمسون، تحلیلگر نظامی سابق سازمان اطلاعات مرکزی آمریکا «سیا» و عضو «مرکز مطالعات منع اشاعه جیمز مارتین»، گفت: «این فناوری برای ایرانیها سامانه تسلیحاتی راهبردی و از نظر کیفی کاملا جدید فراهم میکند که میتواند تهدیدی جدی برای شناورهای نیروی دریایی آمریکا باشد.»
مکاتبات افشاشده نشان میدهد که مذاکرات درباره این برنامه تا تابستان امسال ادامه داشته است.
این برنامه بخشی از روابط بیش از پیش نزدیک نظامی و راهبردی تهران و مسکو است. در جریان این همکاری، ایران پهپادهای انتحاری شاهد را در اختیار روسیه قرار داد و به راهاندازی خط تولید این پهپادها در روسیه کمک کرد. این پهپادها به سلاح بسیار مهمی در جنگ روسیه با اوکراین تبدیل شدند.
اوکراین و مقامات غربی همچنین روسیه را متهم کردهاند که در جریان جنگ ایران با آمریکا و اسرائیل، از جمله با ارائه تصاویر ماهوارهای، پشتیبانی پهپادی و قطعات تسلیحاتی، به ایران کمک کرده است.
برنامه C۴۳۰L نشاندهنده عمق همکاری دو کشور است؛ همکاریای که در جریان آن مسکو به تهران کمک میکند دانش فنی لازم برای توسعه مستقل یک سامانه تسلیحاتی پیشرفته و راهبردی را به دست آورد.
نیکول گراجوسکی، استاد موسسه مطالعات سیاسی پاریس «سیانسپو»، گفت که برنامه محرمانه رمجت «نشان میدهد روسیه در تلاش است جنگ اوکراین را گسترش دهد و آمریکا را درگیر صحنههای مختلف کند.»
او افزود: «روسیه دیگر مانند گذشته به خطوط قرمز در منطقه اهمیت نمیدهد.»
برنامه کمک به توسعه موشک مافوق صوت را «روساوبوروناکسپورت» (Rosoboronexport)، شرکت دولتی صادرات تسلیحات روسیه، با همکاری شرکت «انپیاو ماشین» (NPO Mashinostroyeniya) ترتیب داده است.
آمریکا در سال ۲۰۱۴ «انپیاو ماشین» را یکی از شرکتهای بزرگ موشکی روسیه و مسئول ساخت سامانههای موشک کروز پرتابشونده از کشتی، زیردریایی و سکوهای زمینی دانست و تحریم کرد. این شرکت همچنین در پروژههای مربوط به نیروهای هستهای راهبردی روسیه، از جمله موشکهای بالستیک قارهپیما فعالیت داشته است.
سوابق سفر افشاشدهای که به دست فایننشالتایمز رسیده است، نشان میدهد مسئولان صادرات تسلیحات روسیه و چند مهندس ارشد «انپیاو ماشین» پیش از امضای رسمی قرارداد C۴۳۰L با وزارت دفاع و پشتیبانی نیروهای مسلح ایران در نوامبر ۲۰۲۳، بارها به ایران سفر کرده بودند.
بنابر این گزارش، ایران تا سال ۲۰۲۵ اسناد فنی بسیاری درباره سامانه پیشران رمجت در اختیار «انپیاو ماشین» گذاشت. مهندسان روس سپس دادههای آزمایشهای پروازی ایران را بررسی کردند و مجموعهای از پرسشهای دقیق درباره عملکرد این سامانه برای تهران فرستادند.
آنها پرسشهایی را درباره تغییرات سامانه سوخترسانی، پایداری احتراق، ورودی هوا و نازل موتور مطرح کردند. مهندسان همچنین میخواستند بدانند آیا رمجت پس از قطع دادههای تلهمتری ارائهشده از سوی ایران، یعنی دادههایی که عملکرد موتور را در جریان پرواز نشان میداد، همچنان به کار خود ادامه داده است یا نه. ارسال دادههای تلهمتری کمتر از یک دقیقه پس از آغاز آزمایش متوقف شده بود.
این تبادل اطلاعات نشان میدهد که مهندسان «انپیاو ماشین» عملکرد سامانهای را که ایران پیشتر ساخته و آزمایش کرده بود، بررسی کردهاند و با استفاده از تجربیات خود در پی شناسایی مشکلات و کمک به بهبود طراحی آن بودهاند.
در آوریل ۲۰۲۵، روساوبوروناکسپورت پیشنهاد کرد هیاتی متشکل از حدود ۲۴ متخصص روس برای انجام مشاورههای فنی در چارچوب برنامه C۴۳۰L به ایران اعزام شوند. در همان مکاتبات از تهران خواسته شده بود پیش از این سفر، به پرسشهای مهندسان درباره دادههای تلهمتری آزمایش پروازی پاسخ دهد. این موضوع ماموریت هیات روس را مستقیما به بررسی فنی سامانه پیشران ایران مرتبط میکند.
ولادیمیر پوتین، رئیسجمهوری روسیه، روز سهشنبه در گفتگو با مسعود پزشکیان، همتای ایرانی خود، درباره جنگ با آمریکا گفت که مسکو «در تلاش است در این دوره دشوار کمک مورد نیازتان را در اختیارتان قرار دهد» و «کالاهای مورد نیازتان را تامین کند». او توضیح بیشتری ارائه نداد.
برنامه C۴۳۰L بخشی از الگوی گستردهتری از کمکهای محرمانه فناوری است که ایران طی سالهای اخیر، همزمان با تقویت تواناییهای نظامی خود، از روسیه و چین درخواست کرده است.
فایننشالتایمز اوایل سال جاری در گزارشی اعلام کرد که مسکو با تحویل سامانههای پدافند هوایی قابلحمل «وربا» به تهران موافقت کرده است.
بنابر این گزارش، سپاه پاسداران نیز بهطور مخفیانه یک ماهواره چینی با وضوح تصویری بالا خریداری کرد و بعدا، همزمان با حملات تلافیجویانه موشکی و پهپادی ایران در سال جاری، از آن برای رصد پایگاههای نظامی آمریکا در سراسر خاورمیانه استفاده کرد.
آمریکا پس از آن، شرکت چینی تامینکننده این ماهواره، موسوم به «ارثآی»، را تحریم کرد. واشنگتن اعلام کرد که این شرکت در جریان جنگ تصاویر ماهوارهای در اختیار ایران قرار داده و این تصاویر امکان حمله نیروهای نظامی ایران به نیروهای آمریکایی را فراهم کرده است.
این برنامهها در کنار یکدیگر نشان میدهند که تهران چگونه برای رفع ضعفهای نظامی خود، از پدافند هوایی و اطلاعات میدان نبرد گرفته تا توسعه تسلیحات تهاجمی پیشرفتهتر، از فناوریهای روسی و چینی استفاده کرده است.
در جریان جنگ آمریکا و اسرائیل با ایران، نیروهای ایرانی با استفاده از پهپادها و حملات موشکی دقیق، خسارات قابلتوجهی به پایگاههای نظامی آمریکا و دیگر اهداف ثابت در سراسر خاورمیانه وارد کردهاند؛ با این حال، آنها تاکنون نتوانستهاند به تجهیزات و شناورهای نیروی دریایی آمریکا خسارتی در ابعادی مشابه وارد کنند.
به گزارش فایننشالتایمز، شماری از مهندسان موشکی ارشد «انپیاو ماشین» در برنامه C۴۳۰L مشارکت داشتند و چند نفر از آنها در اواخر سال ۲۰۲۳ و در آستانه امضای قرارداد، بارها به ایران سفر کردند. از جمله این افراد، الکساندر درگاچف، معاون وقت مدیر این شرکت بود که براساس سوابق استخدامی افشاشده روسیه، طراح ارشد موشکهای دریاپرتاب و مجموعههای موشک کروز در شرکت «انپیاو ماشین» است.
الکساندر چباکف، رئیس بخش طراحی سامانههای پیشران تنفسهوایی «انپیاو ماشین» نیز در سال ۲۰۲۳ سه بار به تهران سفر کرد.
بنابر اختراعات ثبتشده روسیه که به دست فایننشالتایمز رسیده است، آقای چباکف متخصص پیشران رمجت مافوق صوت برای موشکهای کروز است. نام او بهعنوان مخترع در چندین اختراع، از جمله سامانه کنترل موتورهای رمجت مافوق صوت و کنترل موتور رمجت موشک کروز، آمده است.
یوری پروخورچوک، یکی دیگر از متخصصان ارشد «انپیاو ماشین» که برای عضویت در هیات پیشنهادی انتخاب شده بود، در حوزه سامانههای موشکی پرسرعت فعالیت داشت.
براساس سوابق روسیه، آقای پروخورچوک رئیس بخش آیرودینامیک و بالستیک این شرکت طراحی موشک است. نام او همچنین بهعنوان مخترع یک موشک کروز هایپرسونیک مجهز به رمجت که برای حمله به کشتیها و اهداف زمینی طراحی شده، آمده است.
ولادیسلاو کوزمیچف، رئیس بخش فناوریهای دفاعی و فضایی روساوبوروناکسپورت، در سومین سفر مهندسان روس به ایران در ژوئیه ۲۰۲۳ آنها را همراهی کرد. براساس اسنادی که به دست فایننشالتایمز رسیده است، آقای کوزمیچف بعدها به نمایندگی از این شرکت دولتی، برای حصول قرارداد با وزارت دفاع و پشتیبانی نیروهای مسلح ایران به مذاکره پرداخت.
اگرچه ایران تعداد زیادی از انواع موشک بالستیک تولید کرده و به فناوری تولید موتورهای توربوجت و توربوفن هم دست یافته است، اما تسلط بر فناوری ساخت موشک کروز مافوق صوت تنفسهوایی با پیشران رمجت، همچنان یکی از خلاهای فناوری در زرادخانه ایران بوده است. چنین موشکی با استفاده از نیروی پیشران میتواند بهطور پیوسته در جو و با سرعتی چند برابر سرعت صوت پرواز کند.
بنابر این گزارش، ایران چندین دهه از راههای مختلف، از جمله مهندسی نظامی داخلی، خرید غیرقانونی تجهیزات خارجی و مهندسی معکوس سامانههای خارجی، برای دستیابی به این فناوری تلاش کرده است.
وزیر دفاع وقت ایران در سال ۲۰۱۶ اعلام کرد که این کشور موشکهای ضدکشتی مافوق صوت تولید خواهد کرد. دو سال بعد، دو دیپلمات ایرانی در اوکراین هنگام تلاش برای خرید قطعات و اسناد مربوط به موشک ضدکشتی مافوق صوت «خا-۳۱آ» متعلق به دوران شوروی بازداشت شدند.
در سال ۲۰۱۹، یک شرکت مرتبط با صنایع دفاعی ایران، تصاویری از بازدید علی خامنهای، رهبر وقت جمهوری اسلامی، از یک موتور رمجت ساخت داخل منتشر کرد. خبرگزاری تسنیم نیز در اوت ۲۰۲۳ مدعی شد ایران آزمایش نمونه اولیه یک موشک کروز مافوق صوت را آغاز کرده است.
به گفته آقای هینتس، ساخت یک سلاح عملیاتی مبتنی بر رمجت بسیار دشوار است و تنها شمار اندکی از کشورها دانش فنی لازم را در اختیار دارند.
او گفت: «روسها مدت زیادی روی این فناوری تمرکز کردهاند. مردم اغلب تصور میکنند انتقال فناوری فقط به معنای فرستادن نقشههای فنی، قطعات یا موشکهای کامل است، اما اعزام یک مهندس ۶۰ ساله برای حل مشکلات با استفاده از تجربهاش، ارزش بسیار زیادی دارد.»
تسلط ایران بر این موتور در نهایت میتواند به تهران اجازه دهد تسلیحات گوناگونی را بر پایه این فناوری طراحی کند، نسلهای بعدی آن را بهبود بخشد و وابستگی خود به تامینکنندگان خارجی را کاهش دهد.
آقای لمسون گفت: «اگر روسها بتوانند به ایرانیها در رفع مشکلات فنیشان کمک کنند، به نظر من این یکی از تاثیرگذارترین حوزههای کمک نظامی و فنی روسیه به ایران در سالهای اخیر خواهد بود. این کمک مزایای بلندمدتی برای صنایع دفاعی ایران به همراه خواهد داشت.»
مکاتبات نشان میدهد برنامه C۴۳۰L در سال ۲۰۲۶ و پس از آغاز جنگ آمریکا و اسرائیل با ایران نیز ادامه داشته است. روسیه در این مدت در حال تهیه گزارشهای فنی برای تهران بود و دو طرف درباره مرحله بعدی برنامه توسعه گفتگو میکردند.
نامهای از «روساوبوروناکسپورت» به تاریخ ژوئن ۲۰۲۶ نشان میدهد که دو طرف همچنان درباره بخشهایی از مرحله بعدی مذاکره و برای گفتگوهای بیشتر درباره گزارشهای فنی روسیه برنامهریزی میکردند. مشخص نیست که مرحله بعدی این برنامه آغاز شده است یا نه.
