خفاشها در میان پستانداران هماندازهی خود بیشترین طول عمر را دارند و میتوانند خود را با ویروسها سازگار کنند و سیستم ایمنی بدنشان را تقویت کنند. دانشمندان اکنون میکوشند دریابند آیا انسان میتواند از توانایی خفاشها در مقاومت در برابر ویروسها و حتی جلوگیری از سرطان چیزی بیاموزد یا نه.
یک مطالعه (منبع به زبان انگلیسی) جدید که در نشریهی نیچر منتشر شده بررسی میکند این جانوران دربارهی طول عمر و مبارزه با بیماری چه چیزی میتوانند به ما بیاموزند. یافتهها نشان میدهد توانایی خفاشها برای کند کردن روند پیری و تحمل ویروسها بهطور ژنتیکی بههم پیوند خورده است و حاکی از آن است که همان «ترفندهای» زیستی، هم آنها را در برابر عفونتها محافظت میکند و هم در برابر فرسودگی ناشی از پیری.
خوان مانوئل واسکز، نویسندهی این مطالعه در دانشگاه کالیفرنیا در برکلی، میگوید: «خفاشها به ظرفیتی شگفتانگیز از نظر تندرستی، توان خارقالعادهای برای مقابله با بیماری و توانایی حیرتآوری برای جلوگیری از سرطان تکامل یافتهاند.»
او میافزاید: «این یعنی اگر بفهمیم خفاشها چطور برای انجام همهی کارهایی که دیگر پستانداران انجام ندادهاند تکامل یافتهاند، میتوانیم راههای کاملا تازه و غیرمنتظرهای برای مواجهه با عوامل معمول ایجادکنندهی بیماریهای انسانی پیدا کنیم.»
برای انجام این تحقیق، واسکز به مناطق مختلف سفر کرد تا گونههای گوناگون خفاش را زندهگیری، نمونهبرداری و سپس رها کند. او در حال حاضر کشت سلولی ۲۵۹ فرد از ۳۲ گونهی مختلف را در اختیار دارد.
او تمرکز خود را بر خفاشهای سردهی مایوتیس گذاشت؛ گروهی که به داشتن افراطیترین سازگاریها برای طول عمر بالا و مقاومت در برابر بیماری در میان پستانداران معروف است. در این گروه، گونهی مایوتیس برندتی (خفاش برانت) میتواند تا ۴۲ سال عمر کند.
پژوهشگران با تهیهی نقشههای ژنتیکی با کیفیت برای هشت گونهی مختلف، «ترفندهای» زیستی مشخصی را شناسایی کردند که این جانوران برای بقا بهکار میگیرند.
یکی از مهمترین یافتهها این است که خفاشهای با عمر طولانی راههایی برای جلوگیری از سرطان تکامل دادهاند. برای نمونه، خفاش قهوهای کوچک (مایوتیس لوسیفوگوس) توان تقویتشدهای برای پاکسازی سلولهای آسیبدیده پیش از آنکه بتوانند صدمهای وارد کنند دارد.
یک نمونهی دیگر، عامل ایمنی خاصی به نام PKR است؛ بیشتر گونههای مایوتیس نسخههای اضافهای از این ژن را تکامل دادهاند تا بتوانند با طیف وسیعتری از ویروسها مقابله کنند.
خفاشها مخزن زئونوز به شمار میروند؛ یعنی جانورانی که میتوانند ویروسهای خطرناک برای انسان را بدون آنکه خود بیمار شوند حمل کنند. توانایی آنها در انجام این کار نتیجهی راهبرد تکاملی ویژهای است که به «تحمل ویروسی» معروف است.
این پژوهش نشان داد در حالیکه بیشتر پستانداران با استفاده از «مقاومت» و تلاش برای از بین بردن عامل بیماریزا با ویروسها میجنگند، خفاشها سطوح بالایی از تحمل ویروسی را تکامل دادهاند.
آنها سازوکارهایی را پرورش دادهاند که التهاب زیانبار و تنش سلولیای را که معمولا دیگر پستانداران را میکشد سرکوب میکند و در نتیجه به ویروس اجازه میدهد در بدنشان باقی بماند.
در مورد ویروسهای RNA که مسئول شیوعهایی مانند همهگیری کووید ۱۹ در انسان هستند، خفاشها معمولا شمار ژنهای ایمنی خود را تغییر میدهند و با تکامل نسخههای بیشتر، دامنهی دفاع خود را گسترش میدهند.
پژوهشگران میگویند چون خفاشها راهحلهای طبیعی برای مشکلاتی مانند سرطان و فرسودگی سلولی پیدا کردهاند، میتوان آنها را نقشهی راهی برای درک این دانست که همین فرایندها در بدن انسان چگونه ممکن است قابل مدیریت باشد.
واسکز میگوید خفاشها طوری تکامل یافتهاند که مدتهای طولانی بدون ابتلا به بیماری زندگی کنند و این نشان میدهد لازم نیست بیماریهای ناشی از پیری و بیماریهای عفونی را لزوما حوزههایی کاملا جدا از هم در نظر بگیریم.
او توضیح میدهد: «میتوانیم به این خفاشها نگاه کنیم و سعی کنیم بفهمیم همانطور که میتوانید سیستم ایمنی خود را برای مقابله با ویروسها تقویت کنید، شاید بتوانید سیستم ایمنیتان را هم طوری بهبود دهید که در دوران سالمندی دچار افت نشود.»
او اضافه میکند: «یا شاید خفاشها بتوانند به ما کمک کنند راههایی برای مقابله با تومورها پیدا کنیم تا سیستم ایمنیمان خسته نشود و این موضوع همچنین به ما کمک کند با دیگر فشارهای زندگی کنار بیاییم و سیستم ایمنی خود را فرسوده نکنیم.»
